Hình bóng Cây Cầu trong câu hát dân gian Nam bộ | The Bridge in Southern part’s traditional songs

Ca dao, dân ca là giai điệu đời sống tình cảm của người Việt Nam. Lấy cảnh ngụ tình là phương thức phô diễn nhiều nhất của ca dao dân ca. Ở Nam Bộ, tới đâu ta cũng gặp cảnh sông nước mênh mang, kênh rạch chằng chịt xẻ khắp miệt vườn, đem phù sa tắm mát cho cây trái…

Ở mảnh đất giàu hoa quả và trí dũng này, tới đâu ta cũng gặp những câu hò, điệu lý, tới đâu ta cũng gặp những cây cầu, từ “cầu tre lắc lẻo gập ghềnh khó đi” tới “cầu ván đóng đinh”, rồi cầu xi măng, cầu sắt… Đã từ lâu, cây cầu là sợi dây tình cảm xóa đi sự xa cách giữa nhà “bậu”, nhà “qua”, giữa “mình” và “ta”. Và nơi đây đã sản sinh biết bao câu ca dao, dân ca mang hình bóng cây cầu theo các điệu hò Cần Thơ, Đồng Tháp, Bạc Liêu, Kiên Giang, Cà Mau. Hãy nghe lời một người mẹ ru con:

Ví dầu cầu ván đóng đinh,
Cầu tre lắc lẻo gập ghềnh khó đi.

Nhưng người mẹ vẫn dặn con:

Khó đi mẹ dắt con đi,
Con đi trường học mẹ đi trường đời.

hoặc:

Khó đi bậu vẫn cứ đi,
Mượn ly uống rượu, mượn đờn đánh chơi.

Thì ta chẳng còn thấy cái khó, cái khổ đâu nữa mà chỉ thấy cái chí, cái tình, cái vui. Đó chỉ là “ví dầu” thôi, chứ thực ra chẳng có cầu nào ngăn được lòng người. Cũng vì chiếc cầu tre “lắc lẻo” mà chàng trai bộc lộ một nỗi lo:

Cầu tre lắc lẻo anh thắt thẻo ruột gan.
Sợ em đi chửa quen đàng,
Rủi em có mạnh hệ, lỡ làng duyên anh…
(hò Cần Thơ)

Cầu tre đã yếu, đã khó đi còn những cầu ván mỏng, ván yếu, ván oằn thì sao? Ta hãy lắng nghe ước mơ của một cô gái:

Anh về xẻ ván cho dày,
Bắc cầu sông cái cho thầy mẹ sang.

Các cô gái đôi khi mượn cớ cầu chênh vênh để được người yêu dắt qua:

Cầu cao ván yếu gió rung,
Em không đi được cậy cùng có anh.
(hò Trà Vinh)

Một chàng trai bộc lộ nỗi ngờ vực đối với bạn tình:

Cầu cao ván yếu, con ngựa nhỏ xíu, nó chạy tứ linh.
Em đi đâu tăm tối một mình,
Hay là em có tư tình với ai?
(hò Kiên Giang)

Và đây là lời một cô gái chủ động bắc một cây cầu có mười hai tấm ván thật chắc để đợi người yêu. Con số 12 cũng là biểu trưng mười hai bến nước cuộc đời mà cô gái sẽ chọn một bến nước trong, bến có anh:

Bên này sông em bắc cầu mười hai tấm ván.
Bên kia sông em lập cái quán hai tầng,
Ba nơi đi nói, không ưng,
Bán buôn nuôi mẹ, cầm chừng đợi anh.
(hò Sóc Trăng)

Chàng trai trong điệu hò Cần Thơ lại liên tưởng giữa “miếng ván con vòng” và tính “ham mê cờ bạc” của em để có một lời khuyên:

Bước lên cầu ván mỏng, miếng ván cong vòng,
Thấy em mê cờ bạc, trong lòng hết thương.

Nhưng nếu em là người anh ưng, anh cất công tìm kiếm, thì cầu gì anh cũng chẳng ngại:

Xa nhau anh muốn lại gần,
Cầu không tay vịn, anh lần anh qua.
(hò Bạc Liêu)

Cho dù “cầu ván đóng đinh” thật vững, nhưng nỗi đau, nỗi bực dọc của chàng trai nghèo xa xứ không tiền cưới vợ cứ ám ảnh:

Bước xuống cầu, cầu oằn, cầu oại,
Bước xuống tàu, tàu chạy, tàu nghiêng.
Em thương anh bóp bụng đừng phiền,
Đợi anh về xứ kiếm tiền cưới em.
(hò Long An)

Hai câu đầu của giọng hò đối nhau chan chát với cách ngắt nhịp ngắn 3/2/2 diễn tả một tâm trạng, một chí hướng của chàng trai. Thế mới biết sức mạnh của tình yêu!

Có khi lời nói của chàng mộc mạc thẳng thắn, tuy có pha chút dỗi hờn:

Cầu cao ván yếu, gió rung,
Em thương anh thì thương đại, ngại ngùng thì đừng thương.
(hò Cà Mau)cau-tre

Điệu “Lý qua cầu” cứ văng vẳng khắp miền sông nước, trên ghe, trên xuồng. Các chàng trai cô gái tỏ tình, giận hờn, nguyện ước, chia tay bên những cây cầu. Con người Nam Bộ luôn mang trong mình chất “dõng dã”, “trọng nghĩa khinh tài” vì thế trong điệu hò, họ khuyên nhau đừng vì “cầu danh vọng” mà “tham đó bỏ đăng”:

Cầu nào cao bằng cầu danh vọng,
Nghĩa nào trọng bằng nghĩa tao khang.
(hò Đồng Tháp)

Nếu tình duyên trục trặc thì dù có đi qua cầu sắt vững chắc đến đâu họ vẫn thấy không vững:

Anh đi qua cầu sắt,
Anh nắm tay em thật chắc, miệng hỏi gắt chung tình.
Bướm xa bông tại nhụy, anh xa mình tại ai?
(hò Sóc Trăng)

Những cây cầu gắn bó thân thương với đời sống lam lũ của người dân lao động. Nó ẩn hiện lung linh trong tâm hồn của họ qua mỗi điệu hò, điệu lý, nó vang ngân mãi với sóng nước mênh mang và với muôn vạn nỗi lòng…

(Sưu tầm)

Những bài cùng chuyên đề ... The same special subjects
About these ads

3 phản hồi tới “Hình bóng Cây Cầu trong câu hát dân gian Nam bộ | The Bridge in Southern part’s traditional songs”

  1. Ái Lan nói:

    Ca dao, dân ca cho dù là miền nào thì cũng đều thấm đượm tình mẹ, tình cha, tình yêu đôi lứa, tình yêu thương vô bờ giữa con người VN với nhau. Và những câu thơ văn ấy đã đi vào lòng người Việt bằng lời hát, lời ru…Hồi nhỏ nằm nghe mẹ hát ru, mình không hiểu những lời ấy từ đâu, không hiểu lắm những ý nghĩa…nhưng nghe một hồi thì thiu thiu ngủ. Bây giờ mỗi lần ru con lại nhớ đến mẹ, mỗi lần ru con lại nhớ quê hương. Thèm được một lần trở về nghe tiếng ru của mẹ. Mỗi khi nghe đứa con bé bỏng nói: con đi ngủ mẹ ru nhé! Tự dưng thấy lòng mình mềm mại. Ru con như ru cả chính mình…Ầu ơ…zí zầu…

  2. Gia Thành nói:

    thời buổi này chắc hiếm có những người mẹ trẻ biết hát ru con, chỉ thấy nhạc trẻ nhạc teen tràn ngập thị trường. Nghe bạn Ái Lan nói mình bỗng thấy nhớ Mẹ quá!

  3. AL nói:

    Lại một lần nữa …mình nói về cái đề tài bất tận: ” tình yêu qua ca dao Việt Nam “. Dù ở thời đại nào , hoàn cảnh nào , không gian và thời gian nào thì tình yêu cũng mang bản chất thiêng liêng , cao quý và đa dạng .Để tiện việc giải trí , thưởng thức và tham khảo ,mình xin hệ thống từng giai đoạn :tỏ tình, đi vào tình yêu , hôn nhân hạnh phúc , bất hạnh , dở dang …Cuối cùng kết luận : chung thủy .

    I.GIAI ĐOẠN TỎ TÌNH :
    Nào…bạn và mình hãy cùng nhau đi về đất phương Nam …để thưởng thức một bức tranh thiên nhiên kỳ thú. Đây là cỏ cây hoa lá còn đọng sương đêm, kìa là những luỹ tre xanh mướt mọc ở đầu làng .Trước mặt bạn cánh đồng lúa vàng óng ả , thẳng cánh cò bay…Tiếng sáo chiều đâu đây của trẻ mục đồng dắt trâu về sau một ngày làm việc…Tất cả những hình ảnh đẹp đó đã gợi nên vần thơ trao đổi ý tình .Hãy nghe chàng trai mở đầu ,hỏi người thôn nữ bằng một câu hỏi ởm ờ , gợi ý xa xôi :
    Trúc xinh , trúc mọc đầu đình
    Em xinh em đứng một mình cũng xinh !

    Thuyền ai lơ lững bên sông
    Có lòng đợi khách hay không, hỡi thuyền .

    Thuyền ơi có nhớ bến chăng
    Bến thì một dạ khăng khăng đợi thuyền !

    Thường thì người con trai hỏi dọ ý một cách nhẹ nhàng ,thơ mộng , và cũng cố ý gài người con gái vào thế phải trả lời cho mình :
    Hỏi xa anh lại hỏi gần
    Hỏi em phong độ đương xuân thế nào
    Thấy em là gái má đào
    Lòng anh chỉ muốn ra vào kết duyên .

    Duyên kia ai đợi mà chờ
    Tình nầy ai tưởng mà tơ tưởng tình .

    Bên phía con gái , các thôn nữ không phải lúc nào cũng e lệ rụt rè mà làm thinh , mà đôi khi cũng rất bạo dạn ngõ lời đối đáp :Hỡi anh đi đừơng cái quan
    Dừng chân đứng lại em than vài lời …

    dù vậy, các cô cũng không kém phần hồn nhiên :
    Vào vườn hái quả cau xanh
    Bổ ra làm sáu ,mời anh xơi trầu .

    Lúc nào, các cô thôn nữ cũng tỏ ra dè dặt ,quanh co, rào trước , đón sau vì sợ yêu nhầm người có vợ hay đã có hứa hôn thì tan nát đời hoa …
    Anh đã có vợ con chưa
    Mà anh ăn nói ngọt ngào có duyên
    Mẹ già anh ở nơi nao ?
    Để em tìm vào hầu hạ thay anh .

    Trong dịp hội hè ở thôn quê ,thường thì có hai làng kề cận chia ra hai nhóm bên nam và bên nữ hò đối đáp nhau rất là ăn ý , đa phần là những câu ca dao tỏ tình gợi ra thật nhẹ nhàng , óng chuốt , nói bóng nói gió mà sao gói gọn ẩn tình thật là sâu sắc .Bên con trai hỏi :
    Bây giờ mận mới hỏi đào
    Vườn hồng đã có ai vào hay chưa ?

    Bên con gái đáp :
    Mận hỏi thì đào xin thưa
    Vườn hồng có lối nhưng chưa ai vào !

    Thật là những câu đối đáp hết sức nên thơ , hửu tình :
    Thân em như tấm lụa đào
    Phất phơ trước gió , biêt vào tay ai ?

    Duyên kia ai đợi mà chờ
    Tình nầy ai tưởng mà tơ tưởng tình .

    Giai đoạn mới quen nhau nầy sao mà rất khó với hai người , giống như Kim Trọng mà gặp Thúy Kiều , tình trong như đã mặt ngoài còn e, thật là ngượng ngùng , khó ăn , khó nói :
    Công trình ân ái biết bao
    Gặp nhau lại thẹn ,toan chào lại thôi !

    Ngọc còn ẩn bóng cây tùng
    Thuyền quyên còn đợi anh hùng sánh vai .

    II . GIAI ĐOẠN TÌNH YÊU :
    Sau cái giai đoạn tỏ tình là đến giai đoạn tình yêu.Đây là thời gian thơ mộng đáng yêu , đáng nhớ nhất, và cũng đầy thử thách cam go .Nào yêu đương, nhớ nhung , đợi chờ , giận hờn , xa cách …Ta hãy nghe chàng và nàng thủ thỉ bên nhau lời ân tình ngọt mềm :
    Nứơc sông Tô vừa trong vừa mát
    Em ghé thuyền đổ sát thuyền anh
    Dừng chèo muốn tỏ tâm tình
    Sông bao nhiêu nước , thương mình bấy nhiêu .

    Nàng thỏ thẻ khen chàng một cách tình tứ :
    Chẳng tham nhà ngói rung rinh ,
    Tham vì một nỗi , anh xinh miệng cười
    Miệng cười anh đáng mấy mươi
    Chân đi đáng nén , miệng cười đáng trăm.

    Trông ngóng người thương :
    Ngày ngày anh đứng anh trông
    trông non ,non ngất ,trông sông sông dài
    Trông mây mây kéo ngang trời
    trông trăng trăng khuất ,trông người người xa …

    Đêm qua chớp bể mưa nguồn
    Hỏi người tri kỷ có buồn hay chăng
    Cá buồn, cá lội tung tăng
    Em buồn, em biết đãi đằng cùng ai

    Những giây phút có nhau thật vô cùng quý giá. Khi tạm xa nhau vì công việc làm ăn , hay vì hoàn cảnh nào đó , chàng trai luyến tiếc khôn nguôi :
    Còn đêm nay nữa, mai đi
    Lạng vàng không tiếc, tiếc chi ngồi kề .

    Còn nàng thôn nữ thì nức nở theo ngấn lệ đầy vơi ..
    Có đêm thơ thẩn một mình
    Ở đây thức cả năm canh rõ ràng
    Có đêm tạc đá ghi vàng
    Ngày nào em chả nhớ chàng , chàng ơi !

    Đi đâu, làm gì nàng đều thấy nổi nhớ nhung đeo đẳng , khiến xao lãng cả công việc hàng ngày :
    chiều chiều mang giỏ hái dâu
    Hái dâu chẳng hái , nhớ câu ân tình .

    Nhớ ai hết đứng lại ngồi
    Ngày đêm tơ tưởng một người tình nhân .

    Xa nhau , xa bóng xa hình
    Nhưng không xa được tấm tình cho nhau ..

    Những nhớ nhung đó đã đong đầy thêm tình yêu .Khi gặp lại nhau hai người đã vội vã ước hẹn mai sau một thiên đường hạnh phúc .Người con trai âu yếm ước mơ :
    Ước gì anh lấy được nàng
    Để anh mua gạch Bát Tràng về xây
    Xây dọc rồi lại xây ngang
    Xây hồ bán nguyệt cho nàng rửa chân …

    Người con gái ngụ ý bằng lòng :
    Ước gì sông rộng một gang
    Bắt cầu dãi yếm để chàng sang chơi

    Ước sao ăn ở một nhà
    Ra vào đụng chạm kẽo mà nhớ thương .

    Chẳng chè chẳng chén sao say ,
    Chẳng thương , chẳng nhớ sao hay đi tìm.

    III. GIAI ĐOẠN TÌNH NGHĨA PHU THÊ :
    Tinh yêu chân chính phải đi đến một cuộc hôn nhân đứng đắn :
    Làm sao nên nghĩa phu thê ,
    Đó chồng , đây vợ ra về có đôi …

    Những ngày than mây, khóc gió , hay vẩn vơ nhung nhớ đã qua …Có những cuộc hôn nhân đem lại hanh phúc đến răng long đầu bạc , có những mối tình dang dở hay là hôn nhân chỉ đem lại đắng cay chán chường .
    1. Những cuộc hôn nhân hạnh phúc :
    Đây là cảnh gia đình hạnh phúc , thuận vợ , thuận chồng , sự hoà hợp đôi bên tạo thành bức tranh thiên nhiên giữa cảnh đồng quê mộc mạc :
    Đầu tôm nấu với ruột bầu ,
    Chồng chan , vợ húp , gật đầu khen ngon .

    Chồng ,vợ không quản nhọc nhằn, lên rừng , xuống bể , dù khó khăn cách mấy cùng nhau hợp tác cùng lao động để xây dựng tương lai …
    Rủ nhau xuống bể mò cua
    Đem về nấu quả mơ chua trên rừng
    Em ơi , chua ngọt đã từng
    Non xanh ,nước bạc ta đừng quên nhau …

    Dù cảnh thanh bần, nghèo khổ , lao động cực nhọc ,nhưng nghĩa vợ chồng vẩn đẹp muôn đời :
    Đôi ta nặng nghĩa tào khang ,
    Xuống khe bắt ốc, lên đàng hái rau .

    Người vợ Á Đông luôn luôn đảm đang ,lo lắng chăm sóc tửng miếng ăn,giấc ngủ cho chồng .Họ cảm thấy đó là niềm vui là bổn phận :
    Đốt than , nướng cá cho vàng
    Đem tiền mua rượu cho chàng uống chơi !

    Tinh nghĩa vợ chồng dù trong tình huống khó khăn ,khổ sở gì đi nửa ,thì cũng cam lòng chấp nhận không thở than ,ai oán :
    Chàng đi cho thiếp theo cùng
    Đói no thiếp chịu, lạnh lùng thiếp cam .

    Yêu nhau chẳng quản chiếu giường
    Dẫu rằng tàu lá che sương ,cũng tình .

    Thương anh vô giá quá chừng
    Trèo truông quên mệt ngậm gừng quên quên cay .

    2.Những cuộc hôn nhân không hạnh phúc :
    Trên đời nầy không phải tất cả những cuộc tình rồi sẽ đến kết luận một gia đình hạnh phúc. Nhất là thời đại phong kiến , cha mẹ ép gã con , chú rể và cô dâu không hề quen trước , chỉ đến ngày cưới mới biết mặt nhau .cho nên , nổi lòng cay đắng của người con gái không làm sao mà xoa dịu được :
    Mẹ em ham thúng xôi dền ,
    Tham con lợn béo ,tham tiền Cảnh Hưng
    Bây giờ kẻ thấp người cao
    Như đôi đủa lệch so sao cho bằng !

    Người chồng về sau sanh sự, ham mê bóng sắc lấy thêm vợ , gọi là vợ nhỏ hay vợ bé , làm khổ vợ con , san sẻ ân tình , gây nên cảnh ghen tuông , đau đớn :
    Gió đưa buội chuối sau hè ,
    Anh mê vợ bé , bỏ bè con thơ !

    Người vợ chẳng may gặp phải ông chồng cờ bạc, rượu chè, không lo làm ăn nuôi vợ con , mà suốt ngày rong chơi ngoài đường .Vì sợ chúng bạn cười chê , nên nàng đành ngậm đắng , nuốt cay một mình .
    Chồng em nó chẳng ra gì ,
    Tổ tôm, xóc đĩa nó thì chơi hoang !
    Nói ra xấu thiếp hổ chàng
    Nó giận , nó phá tan hoang cửa nhà .
    Đắng cay , ngậm quả bồ hòn .
    con nhà gia thế , chồng con kém người .

    Về nhửng ông chồng bất hạnh , do tục lệ tảo hôn , người con gái lớn hơn chồng cả chục tuổi , đã có người yêu , nên lạnh nhạt làm cho người chồng hiền lành ,chất phác ôm mối hận lòng :
    Lấy chồng chẳng biết mặt chồng ,
    Đêm nằm tơ tưởng đến ông láng giềng .

    Đây là điều mà các bà vợ cần lưu ý , trước khi lấy chồng thì đẹp đẻ . chưng dọn láng lẫy. Nhưng khi đã vào vòng chồng vợ rồi thì lại để lôi thôi lếch thếch. Các bà không biết cái tai hại của sự ăn mặc bê bối , không biết chăm sóc nhan sắc , làm cho người chồng chóng chán ,và từ đó mà hạnh phúc tàn phai :
    Chữa chồng nón thúng quai thao ,
    Chồng rồi , nón rách quai nào thì quai .
    Chữa chồng yếm thắm đeo hoa ,
    Chồng rồi hai vú bỏ ra ngoài đường .

    Rồi thì những lời thở than chung cho những cuộc hôn nhân bắc đắc dĩ chỉ chịu đựng nhau như gánh nặng :
    Chồng gì anh , vợ gì tôi .
    chẳng qua là cái nợ đời chi đây …

    hoặc là bi thương xa xót cho cảnh kẻ ở người đi , người lên xe hoa , người còn ở lại :
    Chè non ai hái nửa nương
    Cau non nữa chẻ người thương nửa chừng .
    Hai hàng nước mắt ngập ngừng
    Thà rằng ngày trước ta đừng gặp nhau .

    Đôi ta lỡ cuộc hẹn hò !
    Cây đa còn đó , con đò khác đưa …

    IV . PHẦN KẾT LUẬN :
    Tình yêu , hôn nhân của người Việt chúng ta rất đáng trân trọng và ngưỡng mộ .Bỡi vì ca dao Việt Nam đã nói lên những tâm tư tình cảm mộc mạc có tính chất chân tình, lãng mạn ,trong sáng và nặng về tình cảm và nhẹ về vật chất , tiền tài :
    Thấy em đẹp nói , đẹp cười
    đẹp người , đẹp nết , ra vào đoan trang
    Vậy nên anh gữi thư sang
    Dù sao anh quyết lấy nàng mà thôi .

    Cái nghĩa cái tình lúc nào cũng đáng trân trọng :
    Đường dài ngựa chạy biệt tăm
    Người thương có nghĩa trăm năm cũng về .

    Về hôn nhân , đức tính chung thủy sắt son .Đó cũng là nền luân lý thâm sâu ,một nét đặc trưng văn hoá bao nhiêu đời , bao nhiêu thế hệ , được thể hiện tuyệt vời như :
    Muối ba năm, muối đang còn mặn
    Gừng chín tháng , gừng hãy còn cay
    Đôi ta tình nặng nghĩa dày
    Dù có xa nhau đi nửa cũng ba vạn chín ngàn ngày mới xa .

    Chừng nào cho sóng bỏ ghành
    Cù lao bỏ biển ,anh mới đành bỏ em. !

    Trăm năm lòng gắn dạ ghi ,
    Dẫu ai đem bạc ,đổi chì cũng không …

    Qua đình ngã ngói trông đình
    Đình bao nhiêu ngói , thương mình bấy nhiêu …

    Hai tay bưng dĩa muối gừng ,
    Gừng cay, muối mặn xin đừng quên nhau …

    Thưa các bạn thân thương ,
    Những đêm dài ,những ngày ngắn…sưu tầm , góp nhặt, mình vì quá tiếc thương và lo sợ rồi đây …sau nầy bọn trẻ ,con cháu chúng mình đã quên mất lời ru ngọt ngào của mẹ trên chiếc võng ầu ơ …dí dầu , bằng những câu ca dao gọi là văn chương bình dân nầy .Vì vậy mà mình cố gắng cống hiến cho các bạn ,mong rằng các bạn sẽ vui và đón nhận …


Gửi phản hồi

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

Follow

Get every new post delivered to your Inbox.

Join 1 138 other followers

%d bloggers like this: